U potrazi za nevidljivim pejzazom 3 - Uvod u idejnu mapu Terencea McKenne

Arhajski preporod i Hrana Bogova

U knjigama «The Archaic Revival» (Arhajski preporod) iz 1991. i «Food of the Gods - The Search for the Original Tree of Knowledge» (Hrana Bogova – Potraga za izvornim drvetom znanja) iz 1992. godine, Terence McKenna razvija ideju o povratku na arhajski model, koji odbacuje modernu ontologiju redukcionizma i njeguje prirodnu ljudsku fascinaciju promijenjenim stanjima svijesti. To podrazumijeva evoluciju jezika i uma (nova realnost), slavljenje uma kao igre, slavljenje ljubavi kao istinske socijalne vrijednosti u društvu. Knjiga «Food of the Gods» je neophodna literatura za svakoga ko se smatra dijelom psihodelične kulture. Njena struktura je organizovana u nivoima «farmakološkog hodočašća», tako da četiri dijela knjige nose nazive: Paradise (Raj), Paradise Lost (Izgubljeni raj), Hell (Pakao) i Paradise Regained? (Ponovo zadobijeni raj?), sa upitnikom koji upućuje na, valjda ne previše optimističke, perspektive povratka onim vrijednostima koje su izvorni raj činile mogućim.

Teza oko koje se razvija ovo široko informativno i duboko inspirativno djelo jeste da je u prahistorijskim, ali post-arhajskim vremenima, 5000-3000. godine pr. n. e., represija partnerskog društva od strane patrijarhalnih osvajača stvorila polje za represiju eksperimentalnog istraživanja prirode koje su sprovodili šamani. U visoko organiziranim društvima ovu arhajsku tradiciju smijenila je tradicija dogme, sveštenstva, patrijarhata, ratovanja i, konačno, “racionalnih i naučnih”, dominatorskih vrijednosti. Organska priroda je shvaćena kao “resurs” koji treba osvojiti i poharati, značenje postaje “kontekstualno” i kosmos interpretiran kao besmislen. McKenna s pravom to naziva procesom produbljivanja kulturne psihoze, gdje vlada opsesija egom, novcem i gdje glavni kompleks droga čine šećer i alkohol. 

Pojmovi «partnerskog» i «dominatorskog» društvenog modela su veoma zahvalni za razmatranje svijeta u kom se nalazimo. Dihotomija «partnerskog» i «dominatorskog» modela nadilazi dihotomiju matrijarhat – patrijarhat. Ove pojmove je uvela historičarka kulture Riane Eisler u djelu o društvenim organizacijama drevnih kultura, «The Chalice and the Blade» (Kalež i mač), oslanjajući se na istraživanja Marie Gimbutas i V. Gordona Childea, kao i na gnostička jevanđelja i Hesiodovu historiju. Arheološki nalazi potvrđuju njenu tezu da su drevna partnerska društva, u kojima nije postojala dominacija niti jednog spola, bila bez ratova i nemira, na ogromnim područjima i tokom mnogih vijekova. Ratovanje i patrijarhat su stigli sa pojavom dominatorskih vrijednosti. McKenna je imao namjeru da proširi tezu Riane Eisler, postavljajući pitanje koji je to faktor koji je održavao ravnotežu partnerskih društava kasnog neolitika, i potom iščezao, otvarajući polje za uspon dominatorskog modela. Smatrao je da je snaga povezanosti ljudske grupe sa arhetipom Boginje, i time sa partnerskim stilom društvene organizacije, određena dubinom kolektivnog odnosa prema prirodi shvaćenoj kao živi i inteligentni organski entitet.

Da bismo razumjeli ulogu psihodelika u šezdesetim godinama 20. vijeka, moramo se prisjetiti lekcija prahistorije i značaja disolucije granica u grupnom ritualu baziranom na konzumiranju halucinogenih biljaka. “Svi prirodni narkotici, stimulansi, relaksanti i halucinogeni poznati modernim botaničarima i farmakolozima bili su otkriveni od strane primitivnog čovjeka i upotrebljavani tokom dugog vremena od nezapamćenih početaka”.[1]Efekat ovih supstanci je najvećim dijelom psihološki, McKenna ih naziva «agensima dekondicioniranja” koji razotkrivaju relativnosti konvencionalnih vrijednosti.

Zbog toga nije dovoljno naglašena njihova uloga u podizanju svijesti koja je dovela do velikih kulturnih promjena započetih sredinom 20. vijeka: ekološki pokret, pokret oslobođenja žena, borba za slobodu seksualnog opredjeljenja, lingvistička i kreativna revolucija, borba za priznanje legitimnosti izmijenjenih stanja svijesti, širenje anarhističkog modela u filozofiji i umjetnosti, libertarijanizma u politici (libertarijanizam je pojam uveden zbog negativnih konotacija koje izaziva pojam političke anarhije), širenje anarho-zajednica (skvotovi) i cijelog kulturnog stila koji zadržava svoju vitalnost, uprkos represijama dominatorskih ideologija.

Rečeno je da poslije 60-ih nikad nećemo biti isti. Šezdesete su širom otvorile vrata koja su do tada čuvana zaključana, i nikakav spoljni pritisak poslije toga ne može biti u stanju da ta vrata ponovo zatvori. Na spiralnoj putanji, povratak na šezdesete ne znači regresiju na stare zablude, već novu situaciju u kontekstu cyber kulture koja omogućuje uspostavljanje obuhvatnijeg diskursa o ljudskoj iskonskoj potrazi za oslobođenjem.

“Psihodelični šamani danas konstituišu rastuću subkulturu hiperdimenzionalnih istraživača širom svijeta, od kojih mnogi posjeduju široko naučno obrazovanje. Na horizontu se ukazuje pejzaž koji je još uvijek maglovit, ali koji se sve više ispoljava zahtijevajući pažnju racionalnog diskursa – i moguće uz prijetnju njegovog podrivanja.” Šamanizam može biti nevidljiv ili zanemaren, ali ne može iščeznuti. Zbog dubokog poštovanja prema moćima jezika i komunikacije i uranjanja u njih, šaman je predak pjesnika i umjetnika. “Za šamana kosmos je bajka koja postaje istina dok se priča, i dok samu sebe priča. Ova perspektiva implicira sposobnost ljudske imaginacije da zahvati srž bivanja u svijetu.”

Naša potreba da se osjećamo dijelom svijeta kao da zahtijeva da se izražavamo kroz kreativnu aktivnost. Uprkos evidentnom uticaju koji ima na popularnu imaginaciju, šamanizam nije shvaćen ozbiljno od strane moderne nauke, budući da je konkretan i stvaran susret sa čudom života okarakteriran kao paranormalni fenomen. “Ovo sljepilo spram paranormalnog svijeta je stvorilo intelektualnu slijepu tačku u našem normalnom pogledu na svijet. Mi smo potpuno nesvjesni magijskog svijeta šamana.”

Tekuće lingvističke teorije potvrđuju dokaze prikupljene tokom milenija šamanističkog iskustva - da je svijet, na neki način, sačinjen od jezika, da jezik stvara i definira granice realnosti. “Lingvističku revoluciju 20. vijeka”, kaže antropologinja sa Bostonskog Univerziteta, Misia Landau, “čini priznanje da je jezik ne samo sredstvo komunikacije ideja o svijetu, već alatka koja svijet i dovodi u egzistenciju... Možda bi jezik bio bolje shvaćen ako bi se o njemu razmišljalo kao o magiji, pošto je magiji implicitno shvatanje da je svijet napravljen od jezika.»

Impuls za komunikacijom, sposobnost da modificiramo obrasce ponašanja kroz simboličku analizu prošlih događaja, tj kroz historiju, mogućnost da pohranjujemo i koristimo informacije kao slikovne predstave i pisana svjedočanstva, stvorili su ljudsko okruženje koje nije uslovljeno samo biološkim i faktorima okruženja, već i simbolima i jezikom, tj kulturom.

Tokom ljudske historije ovaj impuls za komunikacijom je motivirao elaboraciju sve efektnijih komunikacijskih tehnika, da bi se u 20. vijeku ova osnovna sposobnost pretvorila u sveprožimajući komunikacijski medij, koji uglavnom uzimamo zdravo za gotovo. 

[1]Halucinogeni koji se pojavljuju u biljkama mogu se grupisati u četiri kategorije:

1. 1. LSD-tip za koji se pokazalo da pomaže u psihoterapiji i liječenju hroničnog alkoholizma, ali kao posljedica medijske histerije, njegov potencijal možda nikad neće biti priznat.

2.  

3. 2. Triptaminski halucinogeni, posebno DMT, psilocin i psilocibin: Intoksikacija DMT-em je najdublja i vizualno najspektakularnija od svih halucinogena, izuzetna po svojoj kratkoći, intenzitetu i netoksičnosti.

4.  

5. 3. Beta-karbolini (harmin i harmalin) su značajni za vizionarski šamanizam jer mogu inhibirati enzimske sisteme u tijelu, koji bi inače umanjili dejstvo halucinogena DMT-tipa. Zato se beta-karbolini mogu koristiti u kombinaciji sa DMT-em da bi produžili i intenzivirali vizualne halucinacije. Ova kombinacija je baza za halucinogeni napitak ayahuasca ili yage, koji se koristi u Amazonu. Beta-karbolini su legalni i donedavno su bili praktično nepoznati široj javnosti. Suptropske i tropske zone Novog Svijeta posjeduju ogromno bogatstvo halucinogenih biljaka, za razliku od ostalih dijelova svijeta, zbog čega je njihova uloga na Zapadu otkrivena dosta kasno.

6.  

7. 4. Supstance iz porodice ibogaina koje se nalaze u dvije srodne vrste drveta u Africi i Južnoj Americi: Tabernanthe i Tabernamontana. Ibogain je više poznat kao moćni afrodizijak nego kao halucinogen. Ipak, u dovoljnim dozama, može izazvati snažna vizionarska i emocionalna iskustva.